Yasal Zorunluluk: %3 Ücretsiz Bakım Kontenjanı Nedir? Kimler Faydalanabilir ve Kurumun Yükümlülükleri Nelerdir?
İsteğe Bağlı Değil, Zorunludur
Özel Kreş ve Gündüz Bakımevleri, ticari birer işletme olmalarının yanı sıra kamu hizmeti niteliği taşıyan kurumlardır.
Yönetmelik gereği; her kuruluş, ruhsatında belirtilen toplam kapasitesinin %3’ünü, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü tarafından belirlenecek çocukların
ücretsiz bakımı için ayırmak zorundadır. Bu kontenjan, kurumun inisiyatifinde dağıtılan “eş-dost bursu” değildir; resmî bir sosyal hizmet yükümlülüğüdür.
Not: Ücretsiz kontenjan değerlendirmesi sosyal inceleme raporuna dayalı yürür ve uygun görülen çocuklar İl Müdürlüğü tarafından ücretsiz olarak kuruluşlara yerleştirilebilir. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
Bir kreş yatırımcısı olarak, kontenjanınızın tamamını ücretli öğrencilerle doldurmayı hedeflemeniz doğaldır.
Ancak devlet, özel sektöre verdiği ruhsat karşılığında belirli sosyal sorumluluk yükümlülükleri tanımlar.
Yatırımcıların sıkça düştüğü hata şudur: “Ben zaten yeğenimi ücretsiz okutuyorum, onu %3 kontenjanına sayalım.”
Maalesef mevzuat bu şekilde işlemez. Ücretsiz bakım, sosyal inceleme raporları ve İl Müdürlüğü onayı ile yürüyen resmî bir prosedürdür.
(Kısacası: iyi niyet güzel, ama denetimde “iyi niyet” değil “doğru dosya” geçer.)
Bu rehberde; %3 ücretsiz bakım kontenjanının nasıl hesaplandığını, kimlerin öncelikli olduğunu,
kurumun hangi adımları hangi sırayla yönetmesi gerektiğini ve riskleri “sıfıra yakın” seviyeye indirmek için pratik bir sistem önerisini bulacaksınız.
- 00. Hızlı Özet: 60 Saniyede Konu
- 01. Matematiği Anlamak: %3 Nasıl Hesaplanır?
- 01B. Pratik Tablo: Kapasiteye Göre Kontenjan
- 02. Kimler Faydalanabilir? Öncelik Sıralaması
- 03. Süreç Nasıl İşler? Kurumun Rolü Nedir?
- 03B. Kurum İçi SOP: “Yerleştirme Geldiğinde Ne Yapacağız?”
- 04. Ret Durumu ve Cezai Yaptırımlar
- 04B. Denetim Dosyası: Evrak ve Kayıt Standardı
- 05. ODH Tavsiyesi: Bu Süreci İtibara Dönüştürün
- 06. Sık Sorulan Sorular
0. Hızlı Özet: 60 Saniyede Konu
- %3 kontenjan = Ruhsattaki toplam kapasitenin %3’ü kadar ücretsiz bakım hakkı için ayrılan resmî kontenjandır. :contentReference[oaicite:2]{index=2}
- Hesap mevcut öğrenci sayısına göre değil, ruhsat kapasitesine göre yapılır.
- Ücretsiz yerleştirme süreci İl Müdürlüğü ve sosyal inceleme raporu üzerinden yürür. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
- Resmî yazı olmadan yapılan “ücretsiz kayıtlar” genellikle resmî kontenjan sayılmayabilir.
- Resmî yerleştirmeyi, kapasite uygunken reddetmek idari yaptırım riskini doğurur (Madde 51’e atıf). :contentReference[oaicite:4]{index=4}
1. Matematiği Anlamak: Kapasitenin %3’ü Nasıl Hesaplanır?
En kritik nokta şu: Hesaplama, okulda o an bulunan öğrenci sayısı üzerinden değil, ruhsatta yazan toplam kapasite üzerinden yapılır.
Yani “henüz 20 öğrencim var” cümlesi, yükümlülüğü küçültmez. Devlet bakış açısında esas olan; kurumun ruhsatla beyan ettiği kapasitedir.
Örnek Senaryo
Kreşinizin ruhsatında kapasite 100 çocuk olarak yazıyorsa:
- Yükümlülük: 100 x %3 = 3 çocuk
- Durum analizi: Okulunuzda şu an 20 öğrenci olsa bile, %3 kontenjan “hazır” kabul edilir.
- Uygulama: İl Müdürlüğü yönlendirme yapmadıysa kontenjan boş kalabilir; ancak yönlendirme geldiğinde kapasite dolu değilse “yer yok” demek risklidir.
1B. Pratik Tablo: Kapasiteye Göre Kontenjan (Hızlı Hesap)
- 50 kapasite → %3 = 1,5 (uygulamada kurumlar genelde tam sayıya göre planlama yapar)
- 60 kapasite → %3 = 1,8
- 80 kapasite → %3 = 2,4
- 100 kapasite → %3 = 3
- 120 kapasite → %3 = 3,6
- 150 kapasite → %3 = 4,5
Bu kısım kurum içi planlama içindir. Kesin uygulama biçimi (yuvarlama/planlama) yerel denetim pratiğine göre değişebileceği için,
kurumun kontenjan yönetiminde İl Müdürlüğü ile yazılı iletişim ve kayıt standardı kritik önemdedir.
2. Kimler Faydalanabilir? Öncelik Sıralaması (Madde 50)
Yönetmelik, ücretsiz kontenjandan yararlanabilecek grupları belirler. Burada “ekonomik durum” tek kriter değildir.
Bazı gruplar ekonomik durumlarına bakılmaksızın öncelik kapsamında değerlendirilir; bazı gruplar için ise sosyal inceleme raporu belirleyicidir. :contentReference[oaicite:5]{index=5}
- Şehit ve gazi çocukları
- Devlet koruması altındaki çocuklar
- Cezaevindeki anneleriyle kalan çocuklar
- Ekonomik gücü olmayan ailelerin çocukları
- Tek ebeveyniyle yaşayan veya ebeveyni vefat etmiş çocuklar
- Engelli ebeveyni olan çocuklar
- Kadın konukevinde kalan/ayrılan kadınların çocukları
İnce ayrıntı: “Öncelik” kurum içi burs politikası değildir
Bu kontenjan, kurumun “kendi seçtiği” bir burs mekanizması gibi çalışmaz.
Kurumun asıl rolü; başvuruyu doğru yere yönlendirmek, yazışmayı doğru yürütmek ve kontenjan takibini şeffaf tutmaktır.
3. Süreç Nasıl İşler? Kurumun Seçme Hakkı Var mı?
Süreçte inisiyatif büyük ölçüde Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğündedir.
Kurumun “seçme hakkı”ndan çok, belirli durumlarda öneri / yönlendirme rolü vardır. :contentReference[oaicite:6]{index=6}
- 1Kurumun yönlendirmesi/önerisi: Kurumunuza başvuran ve durumu gerçekten zor olan bir aile varsa, aileyi İl Müdürlüğü’ne yönlendirip “%3 kontenjan kapsamında değerlendirilmesi” için dilekçe sürecini başlatabilirsiniz.
- 2Sosyal inceleme: İl Müdürlüğü uzmanları aileyi inceler; uygun görülen durumlarda sosyal inceleme raporu düzenlenir. :contentReference[oaicite:7]{index=7}
- 3Resmî yerleştirme/yazı: Uygun görülen çocuk, resmî yazı ile kuruluşa yerleştirilir. Bu yazı olmadan yapılan ücretsiz bakımlar resmî kontenjan kapsamında sayılmayabilir.
3B. Kurum İçi SOP: “Yerleştirme Yazısı Geldiğinde Ne Yapacağız?”
7 Adımlık hızlı prosedür
- 1) Evrakı kayıt altına al: Gelen yazının tarih-sayı bilgisini dosyala.
- 2) Kontenjan kontrolü: Ruhsat kapasitesi – mevcut doluluk – %3 kontenjan durumunu güncelle.
- 3) Kayıt randevusu: Aile ile aynı gün içinde randevu planla (geciktirmemek önemli).
- 4) Kurum içi kayıt evrakı: Kayıt formu, teslim-tesellüm, iletişim izinleri gibi standart evrakları tamamla.
- 5) Sınıf/öğretmen planı: Çocuğun uyum süreci için sınıf sorumlusunu netleştir.
- 6) Uyum protokolü: İlk 2 hafta gözlem notları ve aile bilgilendirme rutinini kur.
- 7) Dosyayı kapat: Yerleştirme yazısı + kayıt evrakı + kontenjan çizelgesi aynı klasörde dursun.
Bu SOP, denetimde “biz bu işi sistemle yönetiyoruz” demenin en güçlü yoludur. Çünkü denetim günü sürpriz değil; dosya ister.
4. Ret Durumu ve Cezai Yaptırımlar
İl Müdürlüğü tarafından resmî yazı ile gönderilen bir çocuğu, kapasiteniz müsait olmasına rağmen kabul etmemeniz,
idari yaptırım sürecini tetikleyebilir. Yönetmelikte ücretsiz yerleştirilen çocukları kabul etmeyen kuruluşlar için 51. maddeye atıf bulunur. :contentReference[oaicite:8]{index=8}
Madde 51 (Denetim ve Ceza) Uyarısı
Ücretsiz bakım kapsamında yerleştirilen çocuğu kabul etmeyen kuruluşlar hakkında idari işlem başlatılabilir.
Uyarı ve devamında idari yaptırımlar gündeme gelebilir. Bu nedenle, kontenjan yönetimi “son dakika” değil,
baştan kurgulanmış bir sistemle yürütülmelidir. :contentReference[oaicite:9]{index=9}
4B. Denetim Dosyası: Evrak ve Kayıt Standardı (Kopyala–Uygula)
- Kontenjan çizelgesi: Ruhsat kapasitesi, %3 sayısı, doluluk, boşluk (tarih tarih).
- Resmî yazışma klasörü: Gelen/giden yazılar (tarih-sayı ile).
- Yerleştirme evrakı: İl Müdürlüğü yazısı + kayıt evrakı + iletişim bilgileri.
- Uyum/gözlem notları: İlk haftalar için kısa not sistemi (kurum içi kalite standardı).
- Denetim günü check-list: “Bu dosya burada, bu evrak burada” diye 1 sayfalık kontrol listesi.
Bu dosya standardı, kurumun “prestij” algısını içeriden güçlendirir. Çünkü prestij bazen broşürle değil, dosyayla başlar.
5. ODH Tavsiyesi: Bu Süreci İtibara Dönüştürün
Birçok kurum sahibi bu kontenjanı “maliyet” gibi görür. Oysa doğru yönetilirse bu süreç,
kurumun etik duruşunu ve kurumsal ciddiyetini gösteren bir alana dönüşür.
Burada ana prensip: sessiz prestij. Yani reklamını abartmadan, süreci düzgün yürütmek.
- 🌟 Şehit/Gazi çocukları: Kurumunuzda bir şehit veya gazi çocuğunu ağırlamak, velileriniz nezdinde güven ve manevi itibarı güçlendirir.
- 🌟 Sosyal denge: Gerçekten ihtiyaç sahibi bir çocuğa kaliteli eğitim sunmak, kurumun eğitim kapasitesinin canlı kanıtıdır.
- 🌟 Kurumsal disiplin: Yazışma–dosyalama–SOP standardı, denetimde de itibar yönetiminde de sizi bir adım öne taşır.
Yasal Yükümlülüğünüzü Doğru Yönetin
%3 kontenjanı doğru yönetilmediğinde idari risklere; doğru yönetildiğinde ise kurumsal değere dönüşür.
Okul Danışmanlığı Hizmetleri olarak, mevzuat uyumu ve süreç yönetiminde kurumunuza sistem kurmanıza destek oluyoruz.
6. Sık Sorulan Sorular
1) “Akrabama ücretsiz bakıyorum, %3’e sayılır mı?”
Genellikle hayır. Resmî kontenjan için İl Müdürlüğü süreci ve yazışma gerekir.
2) “Öğrencim azsa da kontenjan geçerli mi?”
Evet. Hesap, mevcut öğrenci sayısına göre değil ruhsat kapasitesine göre yapılır.
3) “İl Müdürlüğü hiç yönlendirme yapmazsa?”
Kontenjan fiilen boş kalabilir; ancak yönlendirme geldiğinde kapasite uygunken süreci yürütmek gerekir. :contentReference[oaicite:10]{index=10}
4) “Kurum kimi alacağını seçebilir mi?”
Seçmekten çok, gerçekten zor durumda olan bir aileyi İl Müdürlüğü’ne yönlendirerek sürecin resmî işlemesini sağlayabilir.
5) “Resmî yazı olmadan ücretsiz kayıt yaparsam?”
Bu kayıt kurum içi burs/ücretsiz uygulama sayılabilir; resmî %3 kontenjan kapsamında değerlendirilmemesi mümkündür.
6) “Red edersem ne olur?”
Kapasite uygunken resmî yerleştirmeyi reddetmek idari yaptırım riskini artırır (Madde 51’e atıf). :contentReference[oaicite:11]{index=11}